دیالوگ

DIALOGUE

انبساط عضلانی به روش ادموند جاکوبسن 1

در ابتدای این مقاله لا زم میدانم که متذ کر شوم در تمام مقا لا تی که اینجانب در مورد استرس و درد نوشته ام، بد یهی است، اصل علمی نسبی نگری ( قانون نسبیت ) صد ق می کند. یعنی همانطور که در مقاله استرس
یاد اوری شد م استرس هم جنبه مثبت دارد، هم منفی ( استرس مثبت،استر س منفی ) هما نطو ر معضله د رد،
د ر این مقا له منظو ر ا ز انقبا ض عضلا نی ، انقبا ض عضلا نی به شکل شد ید و مز من ( chronisch) که
مو جب بیما ر ی می شو د مو ر د نظر می با شد. بر ا ی اطلا عا ت بیشتر به مقا لا ت استر س و د رد د ر مجله رنگین کما ن شما ر ه های 68, 69 , ,70 71 رجو ع شو د.
در بخش اول مقا له ، مختصر ی د ربا ره ی آقا ی یاکو بسن و سپس فوا ید ر و ش ایشان نو شته و د ر بخش د و م مقا له د ر با ره ی چگو نگی و کا ر بر د ن انبسا ط تد ریجی عضلا نی Musklentspannung=Progressive Relaxation) (Progressive تو ضیح می د هم.

ا د موند جاکوبسن (Edmund Jacobson) متو لد کا نا دا، تابع آمر یکا متخصص د ر رشته فیز یو لو ژیکی انسانی (Human Physiologie) تحصیل کر ده. او رئیس بیما رستان بیماران داخلی در شیکا گو بود. وی د ر آ زمایشگا ه فیزیو لوژیکی که خود موسس آن بود و 64 نفر متخصص در آن کار می کردند تحقیقات وسیعی د ر
ز مینه انبسا ط عضلانی و در مان بیما ریها با این ر و ش انجا م د ا د. و هشت کتاب در این خصوص به نگارش در اورد.
بین سا لهای 1926 تا 1936 روش انبسا ط عضلا نی به شیوه علمی را بسط د ا د .یا کو بسن ما نند سلی (H. Sely)
و محققین د ر رشته استر س، معتقد می باشد فر دی که از لحا ظ رو حی ، اجتما عی و یا بد نی د چا راستر س می با شد ( تر س ، فشار کا ری ،آ لو دگی محیط کار ، صد ا ،بد ی هو ا، د رگیری خانو ا د گی و...) عضلا ت ا و د ر یک انقبا ض عضلا نی است که ا گر مد ت آ ن مد ید شود، مزمن گر د یده و مو جب د ر د و ضر با ت جبر ا ن نا پذ یری ما نند سر د رد ، نا را حتیهای گو ارشی کمر د رد ، معده د ر د ، تورم رو ده ، تو ر م معده ، تشد ید میگر ن، د ر دهای عضلا نی ، می گر د د .
انسا نها ی امر و زی نه تنها به علت عد م حر کت و یا کمبو د حر کت مثل نشستن سا عتها پشت میز کا مپیو تر؛
حر کتهای یکنواخت و تکراری، سا عتها به تلویزیو ن خیره شد ن ، آ لو دگی هوا، سر و صدا و ... عضلا ت و
ما هیچه ها یشا ن همانطور که در بالا ذکر شد، تحت فشا ر و د ر نتیجه انقبا ض عضلا نی قر ا ر می گیرد، بلکه
رو حیا ت، احساساتش هم تحت فشا ر و انقبا ض ر و حی و ر وانی قر ا ر د ا ر د (خجا لت ، مشکل ار تبا ط
بر قر ا ر کر دن با د یگر ا ن ، تر س از عد م موفقیت و ...) و نتیجه آ ن این است که د ر قسمتها ی بد ن ، کو فتگی و انقباض عضلا نی ایجا د می کند و خو د این امر مو جب د ر د می شو د و درد خود موجب انقباص عضلانی و کوفتگی بیشتر در بدن می شود ( د ر و ا قع یک د ا یره شیطا نی (Teufelkreis) درد>= <انقباص عضلا نی). آقای جاکوبسن از انقباص عضلا نی درک عمیق تری دارد تمام بافتهای بدن و اندامهای بدن از عضلا ت ماهیچه ای و تارهای عصبی تشکیل گردیده است% 40 تا 50% از وزن بد ن از ماهیچه ها و عضلات تشکیل شده است. وقتی عصلا ت معده به حالت انقباض در می آیند یا همینطور روده یا معده در نتیجه عمل گوارش به سختی انجام می پذ یرد یا هنگامی که عضلا ت شانه ، گرد ن و صورت د چار گرفتگی ( انقباص عضلا نی ) گردد و مزمن شود، موجب بیماری سردرد می شود و یا در افرادی که د چار میگر ن هستند مو جب تشد ید این بیماری میشود. امروزه بسیاری از تومورها و سر طان ها بعلت گرفتگی و فشردگی یا بعبارت دیگر تورم سلو لهاست. جاکوبسن تفاوت یک فرد سالم از لحاظ روحی با یک بیمار روحی را به علت انقباض بافتهای عصبی، عضلا نی ( neuromuskulären) می داند. او اعتقا د داشت که با تمر ین رها و آ زاد کرد ن عضلا ت، بیما ریها یی مثل ا سکیزوفرنی ( شیزوفرنی، Schizophrenie,schizophrenia ) را که می تواند هم، علت هورمونی و ارثی داشته باشد ) و بیماری غد ده تیروید ( که بر اثر هورمونی، اختلا ت روحی و روانی برای بیمار ایجاد میکند) اثر مثبتی بگذ ا رد. متا سفا نه ا و نتو ا نست در این ز مینه تحقیقا ت جا معی د اشته با شد. امروزه انبسا ط عضلا نی یکی از بهترین روش شناخته شده رلکسی برای بهبود بیماری بچه های با فعالیت بیش از حد طبیعی ( بیش فعال، (Hyperaktiv, hyperactive که می تواند علت ارثی ،هورمونی ، آلرژی، یا روانی و اجتما عی داشته باشد. او در کتا ب خو د می نو یسد که استفا د ه از د اروها دو عمل ویژه انجا م می دهند. بعنوان نمونه کسی که معده درد دارد و از داروی معده درد استفاده میکند: 1- موجب کا هش د رد معده می گر دد ( بعلت داشتن مواد تسکین دهنده ) 2-موجب انبسا ط عضلا نی د ر با فتها ی معده می شود که با عث کم کر د ن د رد می شود. که این عمل به خو بی د ر ر وش یا کو بسن انجا م می شو د. فوایده روش انبساط عضلا نی به روش جاکوبسن: فر د با انقبا ض عضلا نی احتیا ج به انر ژی بیشتر ی د ر بر خو رد با مشکلات و مسا یل و حل آنها دارد. شخصی که د چا ر انقبا ض عضلا نی می با شد احسا س خستگی و کو فتگی می کند و د ر نتیجه تمر کز فکر یش پا یین می آ ید و بر ا ی این که بتو اند به هد فش بر سد احتیا ج به انر ژ ی و تلا ش بیش از حد دا رد و د ر نتیجه فر د ا ز ر سید ن به هد ف ما یو س می شود و یا ا گر هم بر سد، آ نطو ر که با ید ، احسا س رضا یت نمی کند. و به قو ل شا عر: چو کو شش زاند ا زه و حد گذ شت چنا ن دان ، که کو شنده نو مید گشت. یکی ا ز بهتر ین ر و شها بر ا ی مقا بله و کم کر دن سر د رد انبسا ط عضلا نی به ر و ش یا کو بسن است. چو ن این افر اد بیشتر ین انقبا ض ر ا د ر نا حیه سر و صو رت ، گر د ن و شا نه دا رند و با این ر وش می تو انند د رد را کا هش د هند. همینطو ر افر ا دی که میگر ن دا رند.این ر وش د ر کم کر دن و ز ن بو یژ ه کسا نی که علت چا قیشا ن استر س است و بعلت افزایش هو ر مونها ی استر س ساز عضلا تشا ن منقبض گر د ید ه و بالطبع فعا لیت د ستگا ه گو ا رشی آنها کم شده، وتبا د ل مو ا د معد نی و آلی د ر بد ن کم شد ه کمک می کند. د راین رو ش فر د ا ر تبا ط بیشتر و نز دیکتر ی با بد نش و د ر نتیجه با احساسا تش بر قرا ر می کند . بسیا ری از افراد نمی تو انند احسا س کنند که چه مو قع عضلا تشا ن د ر حا لت انقبا ض و چه مو قع د رحا لت شل و وانهاده relax)) است و وقتی فرد این رو ش را انجا م می دهد برای فرد قابل ملموس میگردد، که چه مو قع د ر حا لت ریلکس هست و چه مو قع در حا لت استرس منفی میباشد. ( رجو ع شو د به مقا له استر س د ر مقا له 68 رنگین کما ن ) د ر نتیجه توانایی فر د افزایش می یابد که د ر مو قع استر س با آ زا د کر دن قسمتها ی منقبض شد ه ا ز بد نش ، به حا لت تعا د ل ر و حی برسد . د ربعضی ا فرا د انقبا ض عضلا نی بیشتر د ر نو ا حی صو رت می با شد که اکثر ا ما آ نها را آ د مها ی اخمو می نا میم. د ر بعضی افر اد انقباض بیشتر د ر نو احی گر دن و شا نه ها است .د ر بعضی دیگر د ر معده و د ر بعضی ر و ده، که اغلب با د رد و ناراحتی در دستگاه گوارشی همراه است، که د ر صو رت طو لا نی شد ن به حا لت مز من و بیما ری تبد یل می شو د که به همین خا طر یکی ا ز بهتر ین متد ها ی ریلکس بر ای مقا بله با سر د رد ،کمر درد ،میگر ن ،و به طو ر کلی بیما ریها ی(Psychosomatische Störungen) میباشد د ر مقا بل با تر س ( رجو ع به مقا له رنگین کما ن 68) بد ن به حا لت انقبا ض عضلا نی د ر می آید که هر چه این تر س بیشتر با شد ، انقبا ض عضلا نی شدید تر میباشد. جا لب تو جه اینکه کسا نی که با صدا ی کم یا نا گها نی ا ز جا می پرند ، دچا ر انقبا ض عضلا نی بیشتری هستند که با فر ا گیر ی این رو ش از شد ت این عمل کم می شو د. د ر تحقیقا ت انجا م شد ه ثا بت گر د یده که دا نش آ مو زانی که این ر وش را انجا م می دهند نمر ات بهتر ی د ر د ر سها یشا ن می گیر ند و دست خطشا ن هم بهتر می شو د. در حین خواند ن درس،دانش آموزانی که دارای تمر کز بیشتری هستند عضلا ت پاها و بد نشان در حالت ر لکس بیشتری می باشد. این بر رسی با دستگاه ( psycho- physiologischer Messgerät) اثبات شد. کسا نی که ا ز بی خو ابی یا بد خو ابی رنج می بر ند ، چو ن با حا لت انقبا ض عضلا نی به رختخوا ب رفته و به این خا طر به خو اب عمیق فر و نمی ر و ند و اغلب ا ز خو اب پر ید ه و مدتی طو ل می شد که به خو ا ب ر وند و یا اگر هم بخوا بند خوا بها ی بد می بینند و موقع بید ار ی هم احسا س خستگی ، کو فتگی و گا هی د رد د ر نو ا حی مختلف ا ز جمله د ر نو احی شا نه ها و کمر می کنند . یکی از برتریها ی این ر و ش به متد ریلکس به طر یقه هیپنو تیز م این است که این ر و ش بر ای بیما ریها ی روحی شد ید یا بیما ر ان رو انی و نیز معتا د ا ن که تمر کزشا ن کم است بهتر کار برد دارد. جالب توجه در تحقیقات انجام شده به اثبات رسیده که افراد الکلی و معتاد، بیش از دیگرا ن از انقباص عضلا نی شدید رنج می برند و یکی از علل استفاده از این مواد به همین خاطر است که عضلا تشان به حا لت رها شدن در آید. امروزه متا سفانه بسیاری از افر اد برای ازاد شدن عضلا تشان و در نتیجه احساس روحی و روانی بهتری داشتن ،از این مواد استفاده می کنند که نتیجه معکوسی دارد. ر وش یا کو بسن بر ای کسا نی که آ سم د ا رند ، بسیا ر مفید میباشد، چو نکه این افر ا د د ر نو احی سینه ، شکم، و مجا ری تنفسی دچا ر انقبا ض عضلا نی اند و د ر نتیجه عمل تنفس به خو بی انجا م نمی گیر د. و در مو قع استرس تنفسشان ناکامل و به همین خاطر انقباص عضلا نی شد ید تر میشود. تر س یکی ا ز عو امل مهم د ر ایجا د لکنت زبا ن با تشد ید آ ن می با شد ، افر اد ی که د چا ر لکنت ز با ن هستند ، بعد ا ز یا د گر فتن این متد، بمر ا تب مشکلا ت لکنت ز با ن آنها کمتر و یا رفع می گر دد. جا لب تو جه اینکه خو انند گا ن و ر قا صها خوب ا ز این هنر ( ر ها شد ن و شل کر د ن عضلا ت) بهر ه مند هستند. از د یگر مز یتهای این روش برای کم کردن کسانی که د چار فشار خون بالا هستنند. بخش دو م این مقا له را جع به ر و ش انقبا ض عضلا نی یا کو بسن در انتها ی بخش اول مقا له یا دآوری شد، که انبسا ط تد ریجی عضلا نی به روش جاکوبسن برای کسا نی هم که به علت ارثی یا ژنتیکی زمینه مبتلا به فشا رخون بالا دارند مفید میبا شد و باعث کا هش فشارخو ن آنها می گردد. علت آن این است که در اثر انقبا ض عضلا نی به رگها فشار آمده و رگها تنگ ترمی شود و برای اینکه خون به اندازه کافی به بدنشان برسد، فشار خو ن در رگها افزایش می یابد، یا خانمها یی که در حین و یا حتی قبل از عا دت ماهانه شا ن دچار درد می گر دند، یکی از علتها ی آن این می تواند باشد، که فرد به علت ترس نا خودآگاهانه از پرید، عضلاتش در این نواحی بیشتر منقبض شده وعلا وه بر درد همیشگی، درد بیشتر ی احساس خواهد کرد. در طی تحقیقا ت انجا م شده در بیما ران مبتلا به درد، روش جاکوبسن بر هیپنوتیزم بر تری دارد. جاکوبسن درکتاب خود می نویسد برای کسی که درد دارد بسیار مشکل می باشد، که دقایقی بر روی صندلی نشسته و تمر کز کند و توسط هیپنو تیزم گر به هیپنو تیزم فرورود. بعضی از کارشناسان هیپنوتیزم بر این اعتقاد (Said Moshref – Dehkordi, Was ist Hypnose, die Zeitschrift, Biltz) هستند که هیپنوتیزم قدمتی به تاریخ بشریت دارد. رقص ها، سرودها،رنگ آمیزیها، جا دوگریهاو حتی کارهای خارق العاده ای که افراد بزرگ قبیله انجام می دادند چیزی جز هیپنو تیزم نبوده. با تجربه شخصی خودم درآمیختن دو متد انبساط عضلانی، همراه با خودهیپنوتیزم یا هیپنوتیزم می تواند تا ثیرعمیق تری در اشخا ص داشته باشدیعنی درجه هیپنو تیزم افراد بیمار، عمیق تر می گردد. انتقاد من به کلاسیک هیپنوتیزم و مدرن هیپنوتیزم ( از مسمر تا به امروز) این است که رها شدن عضلات (توسط رقص،موزیک و ...) و همچنین تحت تاثیر گذاشتن حواس پنجگانه کمتر در نظر گرفته شد، که در واقع یک قسمت از روش گذشته حذف گردیده ( یعنی افراد بدون اینکه عضلات خود را با موزیک، رقص، جملات و حرکا ت بدنی و ...) شل و رها کنند توسط هیپنو تیزم گر به خواب هیپنو تیزمی فرو می روند و اگرچه عضلاتشان در حین هیپنوتیزم شل و رها می گردد، ولی بالطبع نمی تواند عمق آن به اندازه روش قدیمی با شد به همین خاطر هم می بینیم که دندانپزشکانی که هیپنو تیزم را با موزیک انجام می دهند اغلب نتیجه بهتری در بی حسی و درمان بیمار دارند. اینجانب تجربه کردم که بعد از رقص ،مدیتیشن افراد در حالت ریلکس بیشتر شده وحالت تلقین پذیری افراد، بیشتر می گردد. پس همراه کردن انبساط عضلانی و یا هر متد و روشی که کمک به رها شدن عضلات بیمارکند، بویژه برای درمان درد و استرس بسیار کارساز می باشد. در اینجا ابتدا به چند نکته اشاره کرده و سپس به چگونگی کاربرد روش جاکوبسن می پردازم. 1-اگرچه انجام دادن روش جاکوبسن ساده است اما نباید از درجه و ارزش آن کاسته شود. اگر افراد در روز2 تا 3 بار به انجام آن بپر دازند، بعد از 3 تا 4 هفته تاثیر آن را احساس می کنند. 2-یکی از برتریهای ا ین متد این ا ست که فرد ا ین روش را در حا لت خوا بیده ،نشسته و ایستاد ه هم می تواند انجام دهد. 3-منظور از کلمه (Progressive) این می باشد که عضلات بدن به صورت دنبا له دار (پشت سر هم و سیستما تیک ) منقبض و منبسط می شود. که کم کم این انبسا ط عضلا نی تمام عضلات و با فتها را در بر می گیرد. این مسئله را در مورد انقباض عضلانی که مو جب درد می شود، می توان مشاهده کرد. به عنوان نمونه وقتی کسی دچار معده درد مزمن می شود، امکان دارد کم کم عضلات شانه و پشت کمرش منقبض شود و دچار درد شود .یا بر عکس انقبا ض عضلانی در نوا حی شانه وکمر و شکم می تواند دستگاه گوا رشی بدن را دچار اختلا ل کند. 4-اگر ما تفاوت انقباض وانبساط در بدن را درک نما ییم، سریعتر می توانیم در مو قعیتهای استرس ساز، عضلات ماهیچه ای خود را رها و به حالت ریلکس در آوریم.